Commentaar: Robin Williams

Wat was er eerder, de depressie of de acteur? Acteren is moeilijk, maar dit werk lijkt ook de zwaarmoedigen aan te trekken. Mensen die diep bij zichzelf moeten graven. Het blijft altijd weer vreemd om de treurige verhalen van achter de schermen te horen, als we de zelfverzekerde, warme, alles overwinnende acteur in ons hoofd hebben. Wie had zien aankomen dat Philip Seymour Hoffman aan de heroïne verslaafd was? Dat Heath Ledger een wrede mix van slaappillen slikte? Met zoveel succes, zoveel talent, zoveel charme?

Ik werd vanochtend door mijn radio gewekt met het nieuws over Robin Williams. Zelfmoord door verstikking, waarschijnlijk. Eigenlijk wilde ik me meteen weer omdraaien. Buiten regende het pijpenstelen en rommelde het onweer, om nog eens te benadrukken wat voor treurige nieuwszomer het tot nu toe is. Het bericht raakte me verrassend diep – zoals ik eerder dit jaar ook oprecht geschokt was door het overlijden van Seymour Hoffman. Misschien omdat ik nu oud genoeg ben om een band met overleden beroemdheden te voelen – anders dan met Eleanor Parker of Peter O’Toole. De dood van Williams voelt als het verlies van een vriend; of op z’n minst een goede kennis.

Zijn films hebben mij opgevoed. Hij leerde me met Mrs. Doubtfire dat familie het belangrijkste is, toonde me de schoonheid van rebellie in Dead Poets Society, en vertolkte een heel leven vol liefde en verdriet in The World According to Garp. Ik ontdekte een patroon in zijn films: van Good Morning Vietnam tot Awakenings, en van Aladdin tot het minder geslaagde Patch Adams: altijd was hij de luis in de pels, die het zure establishment opschudde met humor, warmte en heel veel energie. Het was dan ook niet verrassend dat juist hij gecast werd als Peter Pan in Hook. De conservatieve schoolhoofden, legercommandanten en ziekenhuisdirecteuren stonden steeds weer met de armen over elkaar hoofdschuddend toe te kijken terwijl hij jonge mensen opzweepte met zijn capriolen. Op die manier vertolkte hij de American Dream, een figuur die wars is van autoriteit en zijn dromen compromisloos najaagt, hoewel hij in Dead Poets Society benadrukte dat je niet moet doorschieten in je fanatisme. Hij was de gekke, wijze vader. Ook ver buiten de Verenigde Staten herkenden we ons in dit sentiment.

Zijn hoogtepunt beleefde Williams met Good Will Hunting, mijn favoriete film. Het script van Matt Damon en Ben Affleck deed hem tot ongekende hoogten stijgen, als de psychiater Sean Maguire. De eerste interactie tussen Williams en Damon, de speech op het bankje in het park en de scène waarin de mentor zijn leerling van alle schuld vrijwaart zijn van een grote schoonheid. Hij kreeg er een Oscar voor. Ik weet nog goed hoe ik de film met mijn vader keek en we allebei moesten huilen. All this shit, it’s not your fault.

Natuurlijk was het geen perfecte carrière. Williams balanceerde altijd op het randje van het melodrama, en soms viel hij aan de verkeerde kant, zoals met het drakerige What Dreams May Come. Ik was ook geen fan van de paradigmawisseling van begin jaren ’00, toen hij plotseling in Insomnia en One Hour Photo de slechterik speelde. Zijn stand-up comedy was me ook te schreeuwerig en onnodig plat, hoewel zijn imitatie van een beffende man (met zijn harige arm) wel legendarisch is.

De laatste jaren verdween hij uit beeld. Hij dook even op in Louie, in een prachtige aflevering over de dood. Onlangs luisterde ik een interview met hem op de WTF-podcast, waarin hij openhartig vertelt over zijn verslavingen. Zijn optimisme in dit gesprek heeft iets geforceerds, en opeens begrijp je waar al die energie vandaan komt. Als je een grote vuilnisbelt moet verbergen, heb je een hoge muur nodig.

Er is een scène in Dead Poets Society (een film die in retrospectief veel over Williams zegt) waarin hij als de leraar Keating een verlegen jongen (Ethan Hawke) diep bij zichzelf laat graven, waarop zijn leerling een donker gedicht improviseert. De waarheid is een deken die ons nooit helemaal zal bedekken, hoe erg je ook woelt en trekt. Op een bepaalde manier staat de gevoelige leerling symbool voor Williams’ privépersoon, net zoals de harde Will Hunting. Williams speelde steeds de verlossende leraar die hij zelf zo wanhopig zocht.

Het is treurig dat Williams het uiteindelijk verloor, maar ik ben dankbaar voor het gevecht dat hij geleverd heeft. Het enige wat ons rest, is te leven naar zijn filosofie. Zoals hij in Dead Poets Society zei: “Seize the day, boys. Because, believe it or not, each and every one of us in this room is one day going to stop breathing, turn cold and die.”